Giá xăng, dầu tăng cấp tốc, giảm ầu ơ

Lời nhưng... chưa thể giảm!

Theo ông Vương Thái Dũng, Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), trong khoảng 4-5 ngày gần đây, giá xăng dầu thế giới đã giảm, doanh nghiệp có lãi. Tuy nhiên, ông Dũng cho biết: “Với việc giá thế giới giảm trong vài ngày gần đây nhưng nếu tính cả bình quân 30 ngày dự trữ lưu thông, chúng tôi chưa thể giảm giá được vì trước đó chúng tôi còn lỗ 400 đồng/lít”.

Theo tính toán của Petrolimex, nếu chỉ tính riêng ngày 12-7, giá RON 92 có mức 80,66 USD/thùng, giảm gần 1 USD/thùng nhưng nếu tính bình quân gia quyền 30 ngày đến ngày 12-7, giá thế giới để tính giá cơ sở (tại thị trường Singapore), 1 thùng xăng (tương đương 159 lít) là 81,38 USD/thùng. Mức giá tại thị trường Singapore nhập khẩu về Việt Nam, sau khi cộng các khoản thuế, phí theo quy định (thuế nhập khẩu, tiêu thụ đặc biệt, phí xăng dầu…) cùng các khoản do Bộ Tài chính quy định đã cao hơn 3,1%; tương tự như vậy, giá cơ sở của dầu diesel, dầu hỏa cũng cao hơn lần lượt 2,3% và 3%; riêng mazut có giá bán hiện hành cao hơn giá cơ sở 1,3%.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, giá xăng dầu dù được tính toán trên các số liệu công khai nhưng sẽ khó biết trên thực tế doanh nghiệp lỗ lãi đến đâu. Hiện nay doanh nghiệp đang áp dụng định mức chi phí kinh doanh là 600 đồng/lít xăng dầu - là mức tối đa tại Thông tư số 234/2009/TT-BTC ngày 9-12-2009 của Bộ Tài chính, trong khi đó lại chưa có cơ chế để kiểm soát việc xác định định mức này như thế nào.

Chẳng hạn như định mức chi phí kinh doanh là 600 đồng/lít xăng dầu mà doanh nghiệp đang áp dụng là mức tối đa tại Thông tư số 234/2009/TT-BTC ngày 9-12-2009 của Bộ Tài chính, trong khi đó, định mức chi phí kinh doanh gồm chi phí lưu thông xăng dầu (chi phí bán buôn, chi phí bán lẻ) trong nước của các thương nhân đầu mối để tính giá cơ sở theo mức tối đa, không phải doanh nghiệp nào cũng giống nhau. Mặt khác, trong bảng công khai việc tính toán giá cơ sở của Petrolimex cũng không đưa ra tỷ giá bán ra của ngân hàng thương mại nhà nước.

Trong khi đó, theo quy định, tỷ giá ngoại tệ để tính giá cơ sở là tỷ giá bán bình quân giữa đồng đô la Mỹ và đồng Việt Nam mà các ngân hàng thương mại bán cho các thương nhân đầu mối phù hợp với số ngày dự trữ lưu thông. Do vậy, đây là điểm khó xác định trong việc xác định nên mức giá cơ sở xăng dầu.

Nghị định 84 vẫn... lợi cho doanh nghiệp

Giá xăng giảm giúp người dân giảm bớt chi tiêu. (Ảnh minh họa)

Điều đáng quan tâm hơn vì sao giá xăng dầu thế giới rục rịch tăng là các doanh nghiệp trong nước điều chỉnh tăng ngay, nhưng khi giá xăng dầu thế giới giảm thì các doanh nghiệp không muốn giảm, đến khi dư luận phản ứng mới giảm nhưng là giảm “nhỏ giọt”?

Theo ý kiến của nhiều chuyên gia kinh tế, “cốt lõi” của vấn đề này là sự bất cập của một số điều khoản trong Nghị định 84, nếu không muốn nói Nghị định 84 còn một số điều khoản “nghiêng” về lợi ích của doanh nghiệp.

Nghị định 84 quy định rõ: khi các yếu tố cấu thành biến động làm cho giá cơ sở giảm trong phạm vi 12% so với giá bán lẻ hiện hành, doanh nghiệp phải giảm giá bán lẻ tương ứng và nếu biến động trên 12% so với giá bán lẻ hiện hành doanh nghiệp đầu mối tiếp tục giảm giá bán lẻ của mình, không hạn chế khoảng thời gian giữa 2 lần giảm và số lần giảm giá.

Như trên đã nói, chi phí để tính giá thành của của doanh nghiệp chỉ có các doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực này và cơ quan giám sát biết. Cho nên thời điểm nào giảm và giảm bao nhiêu người tiêu dùng chỉ có thể biết qua… thông báo! Việc áp dụng điều khoản này cộng với điều khoản doanh nghiệp được dự trữ lưu thông 30 ngày đã kéo dài biên độ thời gian giảm giá (số lần giảm giá rất ít). Đó là chưa kể có những thời điểm giá xăng dầu trên thế giới giảm nhưng phải đợi có sự “nhắc nhở” của cơ quan quản lý và sức ép của dư luận, các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu mới giảm giá bán lẻ…

Đáng lưu ý hơn, nếu quy định giảm giá được “ưu ái” nới rộng ở mức 12% thì quy định tăng giá lại “rút ngắn” ở mức 7%. Theo Nghị định 84, trường hợp các yếu tố cấu thành biến động làm cho giá cơ sở tăng trong mức 7% so với giá bán lẻ hiện hành thì doanh nghiệp được quyền tăng giá bán lẻ tương ứng. Điều này góp phần lý giải câu hỏi tại sao khi nước ngoài chỉ mới “nhích” giá xăng dầu là doanh nghiệp trong nước lập tức tăng theo.

Để khắc phục tình trạng này, TS Vũ Đình Ánh, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu giá cả từng cho rằng nên rút bớt quyền của doanh nghiệp bằng cách Nhà nước phải can thiệp và khống chế giá bằng khung trần. Khi đó, cạnh tranh giữa các doanh nghiệp sẽ là giảm giá chứ không phải tăng giá liên tiếp.

Nhiều chuyên gia, đại biểu Quốc hội cho rằng cần phải xem xét lại một số quy định tại Nghị định 84 để khắc phục tình trạng tăng giá nhanh, giảm lại nhỏ giọt và nếu những vấn đề trên chưa được giải quyết rốt ráo thì người tiêu dùng còn bị “móc túi” dài dài.